Một thế giới không khoảng cách không chỉ tồn tại về mặt địa lý mà với giáo dục, khái niệm không khoảng cách chính là khi các môn học được lồng ghép vào nhau để tăng trải nghiệm và sự đa dạng trong nội dung, giúp học sinh hứng thú và ghi nhớ kiến thức, thực hành kỹ năng thuần thục, tự nhiên và khắc ghi sâu sắc hơn. Khái niệm “học tích hợp” đang dần phổ biến, thế nhưng, đó là gì và có những ưu nhược điểm gì, có nên cho trẻ theo hay không, còn là trăn trở của nhiều phụ huynh. Vậy có nên cho con học lớp tích hợp không? Hãy cùng theo dõi trong bài viết này nhé.
Phương pháp học tích hợp là gì?
Khái niệm “Học tích hợp” ra đời cách đây hơn 100 năm, khi xu hướng “lấy người học làm trung tâm” dần trở nên phát triển và thịnh hành ở một số quốc gia phát triển như Mỹ và các nước Tây Âu. John Dewey – một nhà giáo dục tiến bộ người Mỹ là người đầu tiên đề xuất giáo dục nên gắn liền với thực tế cuộc sống. Ông phản đối việc chia nhỏ kiến thức thành những môn học tách biệt, vì trẻ nhỏ học tốt nhất khi các khái niệm được kết nối trong trải nghiệm thực tế.
Ví dụ, trẻ rất khó tiếp thu trong một lớp toán nếu giáo viên chỉ giảng bài về các con số thông qua diễn giải trên bảng xanh. Thế nhưng, khi đưa các con số này vào thực tế, trong một trò chơi vận động đếm đồ vật trong phòng, thì trẻ sẽ tiếp thu nhanh chóng, tự nhiên và rất phấn khích. Đồng thời với học đếm số, trò chơi còn giúp trẻ phát triển khả năng vận động, tư duy quan sát và phối hợp nhóm.
Từ triết lý của Dewey, mô hình “học theo dự án – project based learning” và “học tích hợp – integrated learning” đã ra đời và nhanh chóng được phổ biến và áp dụng trên khắp thế giới, đặc biệt là với lứa tuổi mầm non và tiểu học. Nói đơn giản, “học tích hợp” ở độ tuổi mầm non và tiểu học là một phương pháp giáo dục trong đó trẻ được học thông qua các hoạt động có sự kết nối giữa nhiều lĩnh vực, kiến thức và kỹ năng khác nhau, thay vì học tách biệt từng môn như Toán, Tiếng Anh, Vận động…
“Học tích hợp” phù hợp với trẻ mầm non và tiểu học bởi đây là cách học tự nhiên như cách các em khám phá thế giới, thông qua vui chơi, trải nghiệm và kết nối mọi điều xung quanh mình. Trẻ dưới 7 tuổi có trí tò mò rất lớn, thường xuyên hỏi người lớn những câu hỏi đây là gì, tại sao và như thế nào. Học tích hợp là cách để dẫn dắt học sinh, khơi gợi từ trí tò mò của các em để hình thành tư duy tổng hợp và giúp các em hấp thu tự nhiên những tri thức trong cuộc sống.
Ưu và nhược điểm của Chương trình học tích hợp
Ưu điểm:
* Trải nghiệm học sống động: Ở độ tuổi mầm non và tiểu học, trẻ chưa tiếp thu được kiến thức trừu tượng. Việc tích hợp nhiều lĩnh vực (toán, ngôn ngữ, nghệ thuật, khoa học…) trong một hoạt động chơi giúp trẻ hiểu bằng hành động, cảm giác và trải nghiệm thực tế chứ không chỉ thông qua bài giảng. Ví dụ tham gia hoạt động “đi siêu thị” trẻ học về số đếm, quan sát, giao tiếp xã hội, gọi tên hoa quả và phân biệt màu sắc.
* Phát triển toàn diện: nhận thức, cảm xúc, vận động và xã hội. Học tích hợp giúp trẻ phát triển mọi mặt này trong một hoạt động, giúp trẻ tăng cường năng lực kết nối, kiến thức được hấp thụ tự nhiên và lâu bền hơn.
* Hình thành kĩ năng: Tại các trường mầm non/ tiểu học song ngữ và quốc tế, các hoạt động học tích hợp thường được cấu trúc theo nhóm, các em được trao đổi, lắng nghe, phản biện và giải quyết vấn đề cùng nhau. Từ đó hình thành các kỹ năng xã hội quan trọng về nhận biết và quản lý cảm xúc, kỹ năng thấu hiểu, ngôn ngữ và các hành vi xã hội, đây là những nền tảng quan trọng để trẻ trở nên bao dung, thấu hiểu, EQ cao và dễ dàng hơn để thành công trong cuộc sống.
Nhược điểm:
* Giáo viên phải có năng lực cao. Bởi vì học tích hợp không có giáo án cố định nên giáo viên phải biết kết nối các lĩnh vực, thiết kế hoạt động vừa thú vị và bổ ích để đạt được hiệu quả học tập. Nếu giáo viên không được đào tạo bài bản hay thiếu kinh nghiệm thì dễ bị lan man.
* Tốn nhiều nguồn lực và thời gian chuẩn bị. Các hoạt động thường đòi hỏi nhiều học cụ, không gian linh hoạt, nên khâu tổ chức thường phức tạp hơn. Vì vậy nên phương pháp này khó áp dụng với lớp học có sĩ số đông hay môi trường, cơ sở vật chất có nhiều hạn chế.
* Học tích hợp là phương pháp hay nhưng khó đánh giá kỹ lưỡng khả năng phát triển của trẻ, vì học sinh học nhiều bộ môn cùng một lúc, trải qua nhiều hoạt động, nên việc đo lường tiến bộ ở từng kỹ năng chuyên biệt khó hơn so với cách học tách môn truyền thống.
* Tóm lại, các nhược điểm này đều nghiêng về phía đơn vị ứng dụng phương pháp, là các trường mầm non hoặc tiểu học. Bởi vậy mà phụ huynh cần tìm được ngôi trường đạt đủ các tiêu chuẩn về giáo viên, nhân viên hỗ trợ, chương trình học, đánh giá kết quả đầu ra, sĩ số cùng với cơ sở vật chất phù hợp để giảng dạy phương pháp học tích hợp.
Các môn trong chương trình học tích hợp
Có 6 lĩnh vực chính trong chương trình học tích hợp mầm non và tiểu học.
Phát triển thể chất (Physical Development) với các hoạt động vận động thô (chạy, nhảy, ném, giữ thăng bằng), vận động tinh (cầm bút, cắt dán, xếp hình), sức khỏe và vệ sinh cá nhân (ăn uống, rửa tay). Lĩnh vực này có thể tích hợp vào hoạt động thể thao, nghệ thuật, khám phá khoa học.
Phát triển ngôn ngữ và giao tiếp (Language & Communication), trẻ phát triển nghe – nói – đọc thông qua hoạt động kể chuyện, đóng vai, thảo luận nhóm, nhận biết chữ cái, tranh, kí hiệu, miêu tả con vật, hát, chia sẻ cảm xúc.
Phát triển nhận thức, toán và khoa học (Cognitive Development), chủ đạo trong lĩnh vực này là các môn về toán và khoa học, học sinh học về đếm, so sánh, đo lường, khám phá tự nhiên, thử nghiệm thông qua các hoạt động chơi, nấu ăn, trồng cây, làm thí nghiệm nhỏ…
Phát triển thẩm mỹ – nghệ thuật (Creative Arts & Expression), hoạt động của trẻ rất đa dạng từ vẽ, hát, nặn đất sét, múa, làm đồ thủ công, mục đích để trẻ biểu đạt cảm xúc và ý tưởng qua các phương tiện nghệ thuật. Có thể kết hợp cùng các hoạt động khác để trẻ khám phá khoa học, tự nhiên như vẽ tranh theo chủ đề: động vật…
Phát triển tình cảm – xã hội (Social & Emotional Development). Học sinh học cách nhận biết và chia sẻ cảm xúc, hợp tác và tôn trọng bạn bè, từ đó hình thành giá trị sống và hành vi tích cực. Lĩnh vực này có thể tích hợp trong hầu hết các hoạt động học và khám phá, trong và ngoài lớp.
Khám phá môi trường và xã hội xung quanh (Understanding the World & Social Studies), các em sẽ được tìm hiểu về gia đình, nghệ nghiệp, văn hoá, lễ hội và thiên nhiên thông qua các hoạt động tích hợp vào các dự án, như là Tết trung thu, Giáng Sinh, Tết âm lịch…
Chương trình học tích hợp phù hợp với học sinh nào?
Về cơ bản, chương trình và phương pháp học tích hợp phù hợp với mọi đối tượng học sinh khi được thiết kế phù hợp và linh hoạt. Dù trẻ là người hướng nội hay hướng ngoại, nhanh hay chậm thì giáo viên đều có thể điều chỉnh hoạt động để phù hợp với từng em, đó chính là điểm mạnh của mô hình này: cá nhân hoá trong tập thể. Bên cạnh đó, trẻ mầm non và đầu tiểu học (18 tháng đến 8 tuổi) là đối tượng vàng của phương pháp này. Đây là giai đoạn trẻ học tốt nhất qua trải nghiệm, chơi và khám phá môi trường xung quanh. Các em khi này chưa có khả năng tập trung sâu và lâu hay học tách biệt từng môn, bởi vậy mà các khái niệm trừu tượng như con số, phép tính cần được gắn liền với thực tiễn. Chương trình này cũng đặc biệt phù hợp với những bạn nhỏ có trí tò mò cao, ưa khám phá, thích tìm tòi, các bạn nhỏ có khả năng học qua giác quan và cảm xúc.
Những lưu ý khi cho trẻ học tích hợp
Dù là một phương pháp rất hay nhưng phụ huynh cần đặc biệt lưu ý chọn đúng trường cho con khi muốn ứng dụng chương trình học tích hợp. Tại TP. Hồ Chí Minh, trường TH&THCS Pa-xcan là một trong những đơn vị tiên phong về chất lượng giảng dạy học tích hợp.
Đội ngũ giáo viên chất lượng là nòng cốt của phương pháp này, tai Pa-xcan, mỗi giáo viên am hiểu và kết hợp nhuần nhuyễn các lĩnh vực học (toán, ngôn ngữ, khoa học, nghệ thuật, vận động…) trong cùng một bài học. Là các giáo viên nước ngoài, các thầy cô không chỉ mang đến Tiếng Anh xuất sắc cho học sinh mà còn giàu kinh nghiệm chuyên môn, nắm rõ mục tiêu học tập trong từng hoạt động để đảm bảo mang lại giá trị cao nhất cho mỗi em.
Ngoài ra, môi trường tại Pa-xcan đều khuyến khích trẻ khám phá, với nhiều lớp học trải nghiệm đa dạng: nghệ thuật, khoa học thí nghiệm, thư viện, hồ bơi, sân chơi thể thao vận động. Nhà trường cũng chủ trương tôn trọng tốc độ phát triển của từng học sinh, giáo viên quan sát tường tận tỉ mỉ quá trình của từng em chứ không đánh giá theo số đông.
Cùng với đó, nhà trường liên tục tổ chức các hoạt động ngoại khoá bổ ích, hấp dẫn để trẻ quan sát, tìm hiểu cuộc sống và thực hành các kĩ năng có được trong lớp học. Trải khắp tại khu vực trung tâm TP. Hồ Chí Minh, trường TH&THCS Pa-xcan không chỉ mang đến chất lượng giáo dục đẳng cấp mà còn cả môi trường học thân thiện, an toàn và ấm áp với mỗi học sinh.
